Fylkeskommunen kjøpte 6000 kvadratemeter (40 prosent) av den gamle trikotasjefabrikken i Salhus i 1998 og har til no brukt 45,5 millionar på restaurering og gjere lokala klare for Bevaringstenestene som opnar 15. januar. (alle foto: Bjarte Brask Eriksen)
Direktør Erik Småland ved Museumssenteret opplyser at måten Hordaland har gjort dette på er blitt modell for dei andre fylka i landet.
– Vi er først ute i Noreg med å få til felles bevaringsteneste for musea i fylket. Dette har prinsipiell betydning for alle musea i landet. Musea i Hordaland slutta seg 100 prosent til. Alle var samstemte, opplyser Småland.
Forsvarsministeren
Første byggjesteg av Bevaringstenestene opnar 15. januar med fylkesvaraordførar Tom-Christer Nilsen og forsvarsminister Anne-Grete Strøm-Erichsen som regjeringa sin representant. Ho var også byrådsleiar i Bergen med særleg ansvar for kultur då utbygginga starta.
Bevaringstenestene skal ta imot gjenstandar frå 30 samlingar ved musea i Hordaland. Dette er gjenstandar i skinn, lær, tre, metall, keramikk og glas og tekstilar som til dømes biletteppe, møbelstoff, åkle og klede.
Prosjektleiar for det bygningsmessige, Magnar Nesbjørg (f.v.), prosjektleiar for den faglege delen ved museet, Heidi Seilfaldet, og direktør Erik Småland ved Museumssenteret i Salhus i 1. etasje av Bevaringstenestene der kulturhistorisk atelier er.
Stoppar nedbrytingsprosess
– Vi restaurerer ikkje gjenstandane, men konserverer dei. Det vil seie at vi stoppar den naturlege nedbrytingsprosessen som organisk materiale er utsett for. Konserveringa startar med ei tilstandsvurdering og analyser av materialet. Stoff og tekstilar vert reingjorte i spesialbygde reingjeringsbord og stabilisert ved til dømes å bli festa på eit støttemateriale, opplyser tekstilkonservator Friederike Vonderschmitt.
Bevaringstenestene får plass på om lag 2000 kvadratmeter over seks etasjar i dei vestre delar av den gamle trikotasjefabrikken. Her finst det kulturhistorisk atelier, tekstilatelier, snikkarverkstad, mottaksrom, våtrom, kontor, fotorom og rom for dokumentasjon og studierom for forskarar. Dette er første byggjesteg til ein total kostnad på 27,5 millionar kroner. Andre byggjesteg er planlagt med nye 2000 kvadratmeter som skal bli magasin og lager for alle tilskotsmusea i Hordaland. Byggjestart er planlagd til hausten 2007, med ferdigstilling våren 2008. Prislapp 10 millionar kroner.
Aud Århus (sitjande) og Friderike Vonderschmitt i ferd med å konservere eit stort åkle tilhøyrande Sparebanken Vest i Norheimsund. Åklet er frå 1800-talet og skal pynte opp banklokalet.
Løyser akutt problem
– Bygging av magasin og lager løyser eit akutt problem for musea i Hordaland. Dessutan blir det lågare kostnad enn ved nybygg, samstundes som ein får teke vare på verneverdige bygg gjennom ny bruk. Flyttinga av tekstilatelieret frigjer også mykje areal for Hordamuseet, opplyser prosjektleiar Heidi Seilfaldet.
Leiar av utbygginga, Magnar Nesbjørg hos Eigedomssjefen, opplyser at utanom første og andre byggjesteg til 37,5 millionar kroner, kjem åtte millionar kroner som fylkeskommunen brukte i 1998 til kjøp av vel 6000 kvadratmeter av den gamle fabrikken, til bygging av ny kai og utvending vedlikehald av tak og fasade.
– Resultatet av utbygginga er blitt svært bra. Vi er bygningsmessig ferdig. Det gjenstår ein del justering på det tekniske anlegget, seier Nesbjørg.
Til oppvarming blir det nytta varmepumpe med sjøvatn. Bevaringstenesta reknar med å halvere straumkostnadene med dette.
Internasjonalt fagmiljø
Heidi Seilfaldet opplyser at Bevaringstenesta er ei teneste først og fremst for alle tilskotsmusea i Hordaland.
– I staden for å bygge opp små einingar til å gjere konserveringsjobben ved kvart museum, har vi samla alt her i Salhus. Vi får dermed bygd opp eit fagmiljø på internasjonalt nivå her i fylket. I dag har vi tre tilsette, men utbygginga er dimensjonert for 10, pluss ein del prosjektstillingar.
Bevaringstenestene skal konservere denne messehakelen frå 1755 i Hamre kyrkje på Osterøy (t.v.). Presten skal bruke den ved høgtidelige seremoniar. Elles skal den henge på utstilling i kyrkja. Til høgre sløyfa som vart gjeven som gåve til Edvard Grieg av Konsertföreningen i Sverige for over 100 år sidan. Den har lysskadar og øydelagde trådar. Bevaringstenestene skal konservere den slik at den kan henge på utstilling på Troldhaugen.
Private oppdrag
Prosjektleiar Heidi Seilfaldet opplyser at Bevaringstenestene også tek imot oppdrag frå private kundar.
– Vi er einaste institusjon i landet som for tida har kapasitet til å ta oppdrag frå private. Kyrkjene er blitt viktige kundar for oss. Vi har hatt mange oppdrag frå kyrkjer. Vi har nett ferdigstilt ein messehakel frå 1720 frå Tylldal kyrkje, og vi har ein messehakel frå 1755 tilhøyrande Hamre kyrkje på Osterøy inne til vurdering. Frå Stavanger domkyrkje har vi under arbeid Olavsteppet, som er Frida Hansen sitt siste veggteppe frå 1931. Vi har også inne eit stort åkle frå 1800-talet tilhøyrande Sparebanken Vest i Norheimsund.
Kroningsjubiléet
I nasjonal samanheng har vi mellom anna konservert ein gobeleng frå Stiftsgården i samband med kroningsjubiléet. Til prinsessebryllaupet i 2002 konserverte vi 3 messehaklar og alterduken frå Nidarosdomen. Vi har inntekter opp mot ein halv million kroner i året på slike oppdrag, men for musea i fylket er arbeidet dekka gjennom driftstilskota frå fylkeskommunen og staten, seier Seilfaldet.
Prioritering
Bevaringstenesta fekk sin start i 1978, då som tekstilatelier med lokale hos Vestlandske Kunstmuseum. Seinare flytte det til Hordamuseet, men i sommar vart Tekstilatelieret flytt til Salhus der det fekk betre plass. I tillegg er det bygt kulturhistorisk atelier, slik at og harde gjenstandar som tre, metall, keramikk og glas kan bli konservert.
– I snart 30 år har vi konservert tekstil. No først blir konservering av harde gjenstandar tilgjengeleg. Musea må prioritere kva gjenstandar vi skal konservere, slik at ikkje ting går tapt, seier Seilfaldet.
Viktige jobbar for Bevaringstenesta til no har vore å konservere teppesamlinga ved Hordamuseet og tekstiltapetet på Stend hovudgård frå 1600-talet. Seilfaldet understrekar og at dei driv opplæring i førebyggande tiltak, slik at musea lærer korleis dei best kan ta vare på gamle gjenstandar.
Manglar sponsorar
Bevaringstenestene kan ta imot alle typar gjenstandar bortsett frå arkeologisk materiale, biletkunst og foto, som andre fagmiljø tek seg av. Seilfaldet seier dei nytar godt av dei andre fagmiljøa og delar kunnskap om gjenstandane.
Men Bevaringstenestene er ikkje heilt i mål med teknisk utstyr.
– Vi hadde planlagt at sponsorar skulle skaffe oss det tekniske utstyret. Til no har vi fått 1,1 millionar kroner, som berre er ein tredel av det vi treng. Vi jobbar for å få meir sponsormidlar, alternativt er at vi brukar inntekter frå konservering for private, seier Heidi Seilfaldet som har jobba med prosjektet i tre år.
Våtrommet skal få nytt utstyr for 700.000 kroner. Tekstilkonservator Friederike Vonderschmitt brukar eit spesialbygd reingjeringsbord til å reingjere tekstilar. I det store karet er det siste veggteppet som Frida Hansen vevde. Det er frå 1931 og tilhøyrer Stavanger domkyrkje. I bakgrunnen Magnar Nesbjørg og Erik Småland.
Les meir om Museumssenteret i Salhus:
Tre "nye" inn i museumssenteret
Kulturnett Hordaland sine sider om Museumssenteret